Sprzeciw sumienia w orzecznictwie ETPCz. Problematyka odmowy podjęcia służby wojskowej - Banaś, Hanna (E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, 2015)
W judykaturze Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przez długi czas kwestia klauzuli sumienia w przypadku odmowy podjęcia służby wojskowej rozpatrywana była na gruncie art. 4 Konwencji, w którym zawarto przepisy dotyczące zakazu pracy przymusowej, który wyłączał odbywanie służby wojskowej ze swojego zakresu. Z tego powodu wiele skarg zostało uznanych za niedopuszczalne, a prawa osób sprzeciwiających się temu obowiązkowi z uwagi na własne sumienie nie były należycie chronione. Dopiero w sprawie Bayatyan po raz pierwszy Trybunał rozpatrywał sprzeciw sumienia na gruncie art. 9 (wolność myśli, sumienia i wyznania), zapewniając należytą ochronę jednostkom powołującym się na klauzulę sumienia i wyznaczając nowy standard dla Europy – nawet dla państw, które kwestii sprzeciwu sumienia w służbie wojskowej nie regulowały albo wręcz zabraniały korzystania z tego prawa.
Keywords: obowiązek służby wojskowej; Europejska Konwencja Praw Człowieka; sprzeciw sumienia; prawo międzynarodowe publiczne