Wpływ pochwał i informacji edukacyjnych na wzmacnianie zachowań proekologicznych w różnych grupach wiekowych - Barszcz, Sabina
Degradacja środowiska naturalnego i ocieplenie klimatu, w konsekwencji ekspansywnych działań człowieka wobec przyrody (Kantar, 2022) stały się najpilniejszym, globalnym problemem, z którym musi zmierzyć się współczesna cywilizacja (WHO, 2018). Jednym z rozwiązań jest promowanie zachowań proekologicznych. W ramach mojej rozprawy doktorskiej przeprowadziłam trzy badania dotyczące promowania zachowań proekologicznych wśród młodych ludzi w wieku 15-25 lat.Projekt realizował dwa główne cele: 1) określenie najsilniejszych psychologicznych korelatów zachowań proekologicznych i zbudowanie modeli umożliwiających ich predykcję w dwóch grupach wiekowych (adolescencja i stająca się dorosłość); 2) poszukiwania skutecznych technik wzmacniania zachowań prośrodowiskowych w ramach procesu edukacji młodych ludzi. W badaniu pierwszym uczestniczyło 607 młodych osób. Miało ono formę online i pozwalało na pomiar częstości zachowań proekologicznych i zmiennych wyjaśniających z nurtu Teorii Autodeterminacji (Deci i Ryan, 2000). Modelowanie równań strukturalnych pozwoliło na opracowanie dwóch modeli ścieżkowych – osobno dla adolescentów i stających się dorosłych. W obu modelach regulacja zidentyfikowana i zintegrowana okazały się najsilniejszymi pozytywnymi, bezpośrednimi predyktorami zachowań proekologicznych, a przekonania proekologiczne – najsilniejszym, pośrednim predyktorem. Różnice w modelach dotyczyły roli potrzeby autonomii i celów wewnętrznych w przewidywaniu deklarowanej częstości zachowań proekologicznych. Modele wyjaśniają odpowiednio 47% i 41% zmienności w zakresie częstości zachowań proekologicznych. Badanie drugie miało charakter wstępny, był to eksperyment prowadzony online. Uczestniczyły w nim 363 osoby, które zapoznawały się z treścią pochwały, informacji edukacyjnej lub informacji neutralnej. Rezultaty pokazały istotny pozytywny wpływ pochwał i informacji edukacyjnych na gotowość do zachowań proekologicznych mierzoną niektórymi wskaźnikami tylko w grupie stających się dorosłych. Ponadto pochwały i informacje edukacyjne powodowały wyższe nasilenie reakcji emocjonalnej oraz uznawanie ich za ważniejsze w porównaniu do informacji neutralnej zarówno w całej badanej grupie, jak obu okresach rozwojowych. Ostatnie z prowadzonych badań, także eksperymentalne, odbywało się w kontakcie rzeczywistym z udziałem 247 osób. Ponownie sprawdzałam wpływ komunikatów (pochwała vs informacja edukacyjna vs informacja neutralna) na gotowość do zachowań proekologicznych, odczuwane emocje i spostrzeganą ważność. Główne rezultaty wykazały, że w przypadku ogólnego wskaźnika gotowości w całej badanej grupie wystąpił istotny efekt pochwały i informacji edukacyjnej (w porównaniu do neutralnej). Efekt ten powtórzył się w grupie adolescentów. Z kolei u stających dorosłych zaobserwowano tylko istotny wpływ pochwały na gotowość do ogólnych zachowań prośrodowiskowych. Pochwała (w porównaniu do informacji neutralnej) istotnie oddziaływała na wskaźnik zaangażowania w zachowania proekologiczne, ale tylko w grupie adolescentów. Z kolei wyniki dla wskaźników ze sfer afektywnej i poznawczej były spójne z badaniem drugim, ale tylko w przypadku adolescentów. U stających się dorosłych zaobserwowano istotny wpływ informacji edukacyjnej a na spostrzeganą ważność komunikatu. Rezultaty przeprowadzonych badań potwierdzają występowanie różnic w częstości zachowań proekologicznych oraz ich podmiotowych uwarunkowań w dwóch grupach wiekowych. Potwierdzają więc istotną rolę prowadzenia badań rozwojowych w tym zakresie. Jednakże wyniki dotyczące wpływu pochwał i informacji edukacyjnych na gotowość i zaangażowanie w aktywności proekologicznych nie są spójne. Wymagają dalszej weryfikacji empirycznej.
Keywords: zachowania proekologiczne; pochwały; pochwały informacyjne; informacje edukacyjne; teoria autodeterminacji; autodeterminacja; regulacja zachowania; zaspokojenie i frustracja podstawowych potrzeb; cele życiowe; przekonania; psychologia rozwoju człowieka; adolescenci; stający się dorośli