On the question of “inherent” powers of the President of Ukraine - Chornenkyi, Vitalii (Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2022)
Celem artykułu jest próba zbadania genezy i treści doktryny o „ukrytych” kompetencjach głowy państwa, a także ustalenie, czy jej realizacja w realiach ukraińskich jest sensowna. Aktualność tego obszaru badań wynika z tego, że w latach niepodległości Ukrainy większość głów państw starała się zwiększyć swoje kompetencje nie tylko przez nowelizację Konstytucji, ale także przez stosowanie tej doktryny w praktyce. Sąd Konstytucyjny Ukrainy zajmuje powściągliwe stanowisko w kwestii realizacji „ukrytych” kompetencji. Wielokrotnie potwierdzał swoje stanowisko prawne, że ustawa zasadnicza nie daje Radzie Najwyższej Ukrainy prawa do określania w swoich ustawach kompetencji parlamentu i głowy państwa wykraczających poza kompetencje określone w normach konstytucyjnych. Takie stanowisko prawne Sądu Konstytucyjnego nie zyskało jednak powszechnego poparcia wśród naukowców i stało się przedmiotem debaty. Chociaż analiza orzeczeń Sądu Konstytucyjnego z ostatnich lat doprowadziła do wniosku, że w orzecznictwie konstytucyjnym nie ma miejsca na „ukryte” kompetencje, niektóre decyzje sądownictwa konstytucyjnego z ostatnich dziesięcioleci pozostawiają jednak pole do ich realizacji. Przeanalizowanie orzeczeń Sądu Konstytucyjnego Ukrainy pozwoliło stwierdzić na przykład, że poszukiwanie „ukrytych” kompetencji prezydenta powinno odbywać się w obszarach wchodzących w zakres kompetencji (odpowiedzialności) głowy państwa ukraińskiego, mianowicie — polityki zagranicznej, bezpieczeństwa narodowego i obrony. Należy jednak pamiętać, że dalszy ich rozwój w praktyce jest niemożliwy bez rewizji dotychczasowego orzecznictwa konstytucyjnego. Podzielając opinię o potrzebie wprowadzenia „ukrytych” kompetencji prezydenta, autor uważa za konieczne podkreślenie potrzeby ich ścisłego uregulowania oraz wyznaczenia wyraźnych granic ich stosowania. Takie granice wydają się niezwykle ważne, gdyż w innych warunkach istnieje ryzyko, że prezydent nabierze przekonania o możliwości arbitralnego rozwijania tej doktryny. Dlatego wprowadzeniu „ukrytych” kompetencji głowy państwa musi towarzyszyć skuteczna kontrola konstytucyjności, a celem tych kompetencji ma być podejmowanie skutecznych i pilnych działań niezbędnych do wykonywania podstawowych obowiązków. Przecież w warunkach słabości instytucji państwowych ryzyko uzurpacji władzy jest nie mniejszym zagrożeniem niż agresywna polityka sąsiada zza wschodniej granicy Ukrainy. W takich warunkach flirtowanie z doktryną inherent powers może łatwo zmienić się z ostatniej deski ratunku narodu w przyczynę jego zniewolenia. W związku z tym autor analizuje dotychczasowe stanowiska w doktrynie naukowej dotyczące granic stosowania doktryny „ukrytych” kompetencji oraz przedstawia propozycje ich doskonalenia w celu dalszej realizacji, w szczególności w wyniku działalności organu sądownictwa konstytucyjnego.
Keywords: „ukryte” kompetencje; podział władzy; głowa państwa; orzecznictwo konstytucyjne; Konstytucja; «prihovanì» povnovažennâ; podìl vladi; glava deržavi; konstitucìjna ûrisprudencìâ; Konstitucìâ