Narcyzm wielkościowy a samokontrola w aspekcie hamowania impulsów i kontynuowania działań - Andrzejewska, Beata Elżbieta
Celem niniejszego projektu badawczego była analiza związków łączących narcyzm wielkościowy oraz samokontrolę w dwóch formach: hamowania i kontynuowania podjętych działań. Dotychczasowe doniesienia teoretyczne i empiryczne na temat funkcjonowania osób narcystycznych wskazywały na kontrowersje w tym zakresie: z jednej strony osoby narcystyczne prezentują się jako rozhamowane i impulsywne, a z drugiej odnotowuje się ich skuteczność i zdolność do realizowania ważnych dla nich celów. Doniesienia te stały się przesłanką dla przeprowadzenia pięciu badań. Pierwsze z nich polegało na dokonaniu adaptacji i walidacji kwestionariusza samokontroli, drugie było korelacyjnym badaniem samoopisowym. W ramach trzech kolejnych badań eksperymentalnych podjęto próbę wyjaśnienia relacji łączących opisywane zmienne, co odbywało się w kontekście sprawczym z uwagi na ważną funkcję, jaką sprawczość pełni dla obrazu Ja osób narcystycznych. Uwzględniono przy tym moderacyjną rolę presji dobrego wykonania, która wzmocniła znaczenie sprawczości. Wyniki badania korelacyjnego wskazały na istnienie pozytywnej korelacji pomiędzy narcyzmem wielkościowym a kontynuowaniem oraz pomiędzy narcystyczną strategią podziwu a trzema typami samokontroli (z hamowaniem na poziomie trendu statystycznego). Wykazano także negatywną korelację narcystycznej strategii rywalizacji z hamowaniem i inicjowaniem. Relacje pomiędzy narcyzmem wielkościowym oraz narcystyczną strategią podziwu a trzema typami samokontroli okazały się zapośredniczone poprzez orientację sprawczą. Rezultaty pierwszego badania eksperymentalnego wskazały natomiast, że wraz ze wzrostem natężenia narcystycznej strategii rywalizacji następował wzrost wytrwałości (wskaźnika kontynuowania) niezależnie od warunku badawczego. W ramach drugiego badania eksperymentalnego wykazano efekt interakcji pomiędzy strategią rywalizacji a wskaźnikiem samokontroli przez hamowanie – w warunku zwiększonej presji dobrego wykonania wraz ze wzrostem tej strategii następował wzrost hamowania. Ostatnie badanie nie wykazało istotnych zależności między narcyzmem i hamowaniem. Uzyskane wyniki ujawniły rozbieżności pomiędzy deklarowanymi a wykonaniowymi wskaźnikami samokontroli. Chociaż wykazano dodatnie korelacje narcystycznej strategii podziwu i narcyzmu wielkościowego z samokontrolą, to badania eksperymentalne nie wykazały zależności pomiędzy tymi zmiennymi. Z kolei pomimo ujemnych relacji wiążących narcystyczną strategię rywalizacji i samokontrolę, w ramach badań eksperymentalnych wykazano zwiększoną samokontrolę wśród osób preferujących tę strategię. Rezultaty zostały omówione w kontekście dotychczasowej wiedzy na temat funkcjonowania osób narcystycznych, w tym autoprezentacji, oraz mechanizmów konstruowania i utrzymywania wielkościowego obrazu Ja. Podjęto także dyskusję na temat wartości uwzględniania wielowymiarowości obu konstruktów podczas ustalania zależności pomiędzy nimi.
Keywords: narcyzm wielkościowy; samokontrola; hamowanie; rywalizacja; wytrwałość; podziw