Samorząd terytorialny w dwudziestoleciu międzywojennym - Kotulski, Mariusz (Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2019)
Wśród wyzwań odradzającego się w 1918 roku państwa polskiego była także budowa własnej struktury administracji publicznej. Przejmując po państwach zaborczych odmienne modele administracji oraz samorządu terytorialnego (o zróżnicowanej budowie i stopniu rozwoju), celowe było przyjęcie ewolucyjnej metody kreowania jego struktury organizacyjnej. Oparto się więc na dotychczasowych strukturach, znanych miejscowej ludności, modyfikując je tylko w kierunku d e m o k r a t y z a c j i , n i w e l a c j i r ó ż n i c i o s i ą g n i ę c i a p e w n y c h p o ż ą d a n y c h s t a n d a r d ó w . S t ą d t e ż wyróżnić można dwa podstawowe etapy w budowie samorządu terytorialnego II Rzeczypospolitej: pierwszy — do wejścia w życie ustawy scaleniowej i drugi — późniejszy. I choć ustawę scalającą z 1933 roku należy ocenić pozytywnie, jako krok pozwalający na ujednolicenie w skali państwa struktury samorządu terytorialnego na szczeblu gminy i powiatu, to nie była ona wolna od wad. Nie udało się także w pełni utworzyć struktur samorządu terytorialnego na szczeblu wojewódzkim. Wynikało to po części z braku spójnej koncepcji funkcjonowania samorządu terytorialnego, jego miejsca w administracji publicznej i roli w państwie. Dążenie po 1926 roku do centralizacji aparatu państwowego widoczne było nie tylko w zmianach ustawowych, ale także w lakonicznych regulacjach konstytucji kwietniowej dotyczących samorządu terytorialnego. Jednak w pełni należy docenić wysiłek zmierzający do zniwelowania rozbieżności prawnych i stojących za nimi różnic ekonomicznych, kulturowych, populacyjnych i narodowościowych włożony w ujednolicanie i budowę struktur samorządu terytorialnego w latach 1918–1939. Na wspomnienie zasługuje także znaczący dorobek polskiej doktryny okresu międzywojennego w badaniu samorządu terytorialnego oraz rozwój czasopism poświęconych tej tematyce.
Keywords: samorząd terytorialny; dwudziestolecie międzywojenne; II Rzeczpospolita 1918-1939