Demokratyczne systemy prawne a faszyzm : wstęp do studium - Tkacz, Sławomir; Wentkowska, Aleksandra (E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, 2020)
O ile ideologia faszystowska została poddana wyczerpującej analizie politologicznej czy socjologicznej, to analiza porządku prawnego państw faszystowskich jest znacznie rzadziej podejmowana przez badaczy zagadnienia. Myślenie o prawie jako wytworze i składniku współżycia ludzi, w szczególności relacji pomiędzy „oficjelami” tworzącymi przepisy prawa oraz adresatami, do których są one skierowane, może być niezwykle pomocne w toku badań, które mają na celu odpowiedzieć na pytania o wzajemną relację prawa i wartości. Systemy nazistowskie i faszystowskie niewątpliwie pozostawiły swoje piętno na europejskich systemach prawnych. Autorzy artykułu przyjmują tezę o wpływie koncepcji faszystowskich na europejskie porządki prawne, w szczególności w kontekście ogromu zniszczeń, które nieodwracalnie zmieniły obraz polityczno-prawny odradzających się państw. Projekt prawnego i ekonomicznego zjednoczenia Europy po 1945 r. dotyczył doświadczeń kryzysu w latach trzydziestych i oczywiście dwóch wojen światowych. W rezultacie poszerzającej się współpracy w ramach Unii Europejskiej między państwami europejskimi powstały również sfery wspólnych wartości i wspólnej działalności prawnej. Badając konsekwencje polityczne, prawne, humanitarne, postawić można tezę o konieczności odmiennego zbadania systemu prawnego z „wbudowanym” i współistniejącym systemem na nowo odczytanych wartości wypływających z traumatycznych doświadczeń faszystowskich. W tym celu konieczne jest odszyfrowanie znaczenia nowopowstałych wartości w kontekście obrazu wartości systemów nazistowskich oraz wpływu wartości nazistowskich na obecne systemy prawne państw europejskich. Ustalenia dotyczące potencjalnie wspólnych elementów ideologii faszystowskiej oraz ideologii współczesnych demokracji europejskich oraz różnic pomiędzy nimi mają prowadzić do zidentyfikowania zagrożenia, przed którym stoją obecnie państwa europejskie oraz porządek wspólnotowy związane z ewentualnym przenikaniem do prawa elementów charakterystycznych dla ideologii faszystowskiej.
Keywords: faszyzm; zasady prawa; aksjologia; Unia Europejska