Charyzmatycy czy markieranci – obraz pastorów i księży w Dzienniku Andrzeja Cinciały z lat 1846–1853 - Bogus-Spyra, Marzena (Uniwersytet Wrocławski Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych. Instytut Historyczny, 2018)
Cieszyński notariusz Andrzej Cinciała (1825–1898), pozostawił po sobie Dziennik pisany w latach 1846–1853. W notatkach prowadzonych na bieżąco, w początkowych latach niemal codziennie, znajdujemy szczegółowy opis działań zarówno autora, jak i kręgu jego przyjaciół, w tym osób tworzących polski ruch narodowy na Śląsku Cieszyńskim. Dziennik zawiera wiele trafnych obserwacji dotyczących życia codziennego, w tym liczne wypowiedzi autora na temat ówczesnego kleru. W artykule, którego podstawą jest analiza zapisków Dziennika, starano się przedstawić zagadnienie dotyczące recepcji pracy księży i pastorów, mających wpływ na losy edukacyjne młodzieży gimnazjalnej pochodzącej ze Śląska Cieszyńskiego. Truizmem byłoby wskazywanie, że duchowni przez pokolenia byli mentorami i arbitrami dla określonych warstw społecznych. Jednak wbrew temu, czym wybrzmiewa tradycja polskiej historiografii, nie byli to tylko charyzmatyczni przywódcy, a również osoby, które unikały rzetelnej posługi.
Keywords: Śląsk Cieszyński; duchowieństwo; dziennik; edukacja; gimnazjum; studia anatomiczne