Czy przebaczenie niweczy skutki uprzedniego wydziedziczenia? - Moskal, Anna (Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2017)
Charakter prawny przebaczenia jest przedmiotem gorących debat przedstawicieli doktryny prawa cywilnego. Zgodnie z dominującym w piśmiennictwie stanowiskiem przebaczenie to akt uczuciowy lub jego uzewnętrzniony przejaw, polegający na wybaczeniu sprawcy szkody doznanej krzywdy i związanej z tym urazy. Instytucja ta została trzykrotnie zastosowana w Kodeksie cywilnym — raz przy umowie dziedziczenia oraz dwukrotnie przy przepisach z zakresu prawa spadkowego. Artykuł 1010 § 1 k.c. stanowi, że spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył. Brzmienie powyższego artykułu wskazuje, że nieważne jest dokonanie wydziedziczenia w wypadku, gdy spadkodawca uprawnionemu do zachowku uprzednio przebaczył. Ustawodawca nie określił jednak skutków przebaczenia w stosunku do dokonanego wcześniej wydziedziczenia. W uchwale z 1971 r. Sąd Najwyższy przyjął, że takie przebaczenie automatycznie niweczy skutki wydziedziczenia i może być dokonane w dowolnej formie. W ostatnich latach sądy niższych instancji zaczęły jednak kwestionować stanowisko SN, a sędziowie coraz częściej odwołują się do krytycznych zdań licznych przedstawicieli doktryny. Jak słusznie podnoszono, dopuszczenie możliwości powoływania się na rzekome przebaczenie dokonane po wydziedziczeniu stanowi poważne zagrożenie dla urzeczywistnienia woli spadkodawcy, który przebaczając, niekoniecznie chciał odwołać skutki dokonanego wcześniej w testamencie wydziedziczenia. Postulatem de lege ferenda jest, zdaniem autorki niniejszego artykułu, oddanie swobody oceny skutków przebaczenia sądom i każdorazowe badanie woli przebaczającego spadkodawcy odnośnie do ewentualnego zniweczenia skutków uprzedniego wydziedziczenia.
Keywords: przebaczenie; wydziedziczenie; zachowek