Instytucja przymusowego leczenia jednostki w aspekcie przepisów prawnych i teorii psychologicznych - Słapczyński, Tomasz; Stradomska, Marlena (Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2018)
Praca podejmuje próbę analizy rozważań prawno-psychologicznych praktykowanych w XXI wieku. Dotyczy to kwestii związanych z przymusowym leczeniem osób cierpiących psychicznie i uzależnionych od substancji, niepozwalających w sposób prawidłowy funkcjonować w społeczeństwie. Przedstawiona tematyka ma interdyscyplinarne konotacje — nie można jej analizować w wąskim zakresie. Niewątpliwie jest to bardzo ważny temat z punktu widzenia zdrowia publicznego, lecz także ekonomii na szczeblu państwowym. Wzwiązku z powyższym, leczenie pacjentów generuje koszty, oni sami często są wykluczeni ze społeczności pracowniczej ze względu na brak możliwości aktywności w pewnych zajęciach. Sytuacja ta generuje ciągłe problemy, także dlatego że osoby takie dokonują aktów samoagresji. Wciąż przywiązuje się za mało uwagi do niniejszych trudności, a liczba samobójstw spowodowana m. in. tego typu problemami jest zatrważająca (wporównaniu z innymi krajami UE) i tu należałoby podkreślić niewystarczający wkład w opracowanie skutecznego systemu zapobiegania przez ustawodawcę. W związku z powyższym zaniedbanie każdorazowo nawet pojedynczego wypadku może prowadzić do tragedii i tu należy wyraźnie zaznaczyć, że polski system leczenia psychiatrycznego nie jest skutecznie kontrolowany. Osoby z zaburzeniami często doświadczają nawrotu choroby i w tych wypadkach bardzo często system jest bezradny — nie jest im udzielana właściwa pomoc. Człowiek pozostawiony sam w kryzysie często nie jest sobie w stanie poradzić nawet z trywialną sytuacją. Wtym momencie pojawia się pytanie — co wówczas, gdy osoba nie funkcjonuje odpowiednio do swoich możliwości, w tym poznawczych? Wiąże się to z wieloma poważnymi konsekwencjami, a skuteczność procedury przymusowego leczenia także wydaje się niewystarczająca — chociażby ze względu na czas, jaki sąd musi poświęcić na skierowanie osoby na badania oraz skuteczność stosowania przymusu bezpośredniego w stosunku do osób chorych i brak przepisów traktujących tę problematykę priorytetowo. Przymusowe leczenie wiąże się z wieloma ograniczeniami, deficytami, samokontrolą w zakresie opanowywania pobudzenia emocjonalnego, regularnym przyjmowaniem leków oraz odczuwaniem możliwych skutków ubocznych terapii. Trudności pojawiają się także w obrębie samego planowania podejmowanych działań oraz ich realizacji. Zdarzają się takie sytuacje, kiedy następuje konieczność przymusowego leczenia osób, które mogą być niebezpieczne dla siebie oraz otoczenia. Uregulowania prawne są niezbędne do podejmowania niniejszych działań. Zwrócenie uwagi na proponowaną tematykę może nakreślić drogę postępowania oraz przybliżyć zasady działania osobom i instytucjom zajmującym się tym zagadnieniem. Należy jednak podkreślić, że — jak wynika z powszechnie obserwowanej praktyki — często decyzje sądu o ubezwłasnowolnieniu czy przymusowym skierowaniu na leczenie podejmuje się zdecydowanie za późno. Ważną kwestią jest, aby aspekty związane z zagrożeniem zdrowia i życia jednostek traktować w sposób priorytetowy, a zaangażowanie różnorodnych instytucji i organizacji jest niezbędne. Ustawodawca jednak nie uregulował priorytetowego charakteru pomocy osobom potrzebującym, aby czas realizacji był szybszy. Nierzadko opieszałość wkierowaniu na przymusowe leczenie kończy się tragicznie. Dla wymiaru sprawiedliwości i systemu są to czasami tylko statystyki, nie ma bowiem regulacji prawnych, które skłaniałby wymiar sprawiedliwości do realizacji wymienionych działań w sposób natychmiastowy.
Keywords: przymusowe leczenie; choroba psychiczna; uzależnienie; samobójstwo; prawo karne