Zaratusztrianizm jako czynnik inicjujący zmiany ustawodawstwa dotyczącego niewolnictwa w państwie Cyrusa Wielkiego - Musik, Grzegorz (E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, 2019)
Autor zajmuje się kwestią przedstawienia wpływu religii zaratusztriańskiej na ustawodawstwo wybranych państw starożytnych, dotyczące kwestii niewolnictwa. Ugruntowane w państwach starożytnych wschodniej części basenu Morza Śródziemnego zwyczaje i wynikające z nich ustawodawstwo jawnie popierało i ugruntowywało wykorzystywanie siły niewolniczej w ramach gospodarek państwowych, co prowadziło do wzrostu znaczenia niewolnictwa w ramach funkcjonowania tychże organizmów. Autor przedstawia wynikające z zaratusztrianizmu normy etyczne jako sprzeczne z dotychczasową praktyką omawianego okresu w tym zakresie. Doprowadzić miały one bezpośrednio do zmiany kierunku prawodawstwa w Państwie Achemenidów, począwszy od rządów Cyrusa Wielkiego. Jako że w rejonie starożytnego Iranu to faktyczne działania władcy świadczyły o obowiązujących normach prawnych, czynności podejmowane przez Cyrusa Wielkiego były w istocie nie ewolucją, a rewolucją w dziedzinie niewolnictwa, której skutki w szerszej perspektywie, przez nagły charakter zmian i słabość instytucjonalną państwa, nie zostały utrwalone, w sposób umożliwiający pełną stabilność regulacji, wobec sukcesji kolejnych monarchów tego państwa. Pozostawiły one jednak trwały ślad w strukturze ludności niewolniczej państw antycznego Wchodu, ugruntowując przewagę ilościową i znaczeniową niewolnictwa w formie pałacowej. Znaczenie współczesnego słowa niewolnik nie pokrywa się z zakresem rozumienia tego terminu w epoce starożytnej, w której to występowały różne kategorie niewolników, zależnie od państwa, mogące mieć nawet szersze możliwości awansu społecznego niż ludność wolna. Zdaniem autora normy aksjologiczne wynikające z zaratusztrianizmu, potępiające niewolnictwo, były niesprzeczne z faktem utrzymywania niewolnictwa w formie pałacowej, jako że ludność zależna tej kategorii była właśnie beneficjentem wymienionych wyżej przywilejów. Poprzez faktyczne działania władców postępujących wedle norm aksjologicznych wynikających z zaratusztrianizmu znalazły one swoje miejsce w ustawodawstwie i wraz z wymianą myśli oraz recepcją elementów światopoglądowych rozprzestrzeniły się w tej części basenu Morza Śródziemnego, wywierając trwały wpływ na ustawodawstwo dotyczące niewolnictwa, a prowadzące ostatecznie do ograniczenia jego gospodarczego znaczenia
Keywords: niewolnictwo; zaratusztrianizm; prawodawstwo państw starożytnych; religia a prawo; wpływ norm aksjologicznych na prawodawstwo