Opis projektu, w tym informacje o pochodzeniu danych, metodologii, autorstwie
Opis projektu
Projekt naukowy NCN PRELUDIUM-20 "Informatycy w centrach outsourcingu usług dla biznesu w Polsce. Socjologiczne studium doświadczenia pracy", kierownik projektu: mgr Szymon Pilch, wykonawca: mgr Małgorzata Felińska (w okresie czerwiec-grudzień 2022), wysokość finansowania: 151 607 PLN, okres realizacji: 13.01.2022 – 12. 01. 2025, finansowanie: Narodowe Centrum Nauki, UMO-2021/41/N/HS6/00557.
Współczesny świat pracy jest w stanie nieustannych społecznych, ekonomicznych i kulturowych przemian, biorąc pod uwagę aspekty związane z organizacją, zarządzaniem i kulturą pracy, ale również globalnym i lokalnym podziałem struktur i instytucji pracy. Kolejnym kluczowym kontekstem przemian świata pracy są zachodzące obecnie procesy transformacji cyfrowej, takie jak robotyzacja i automatyzacja. Szczególnie dotyczy to branż związanych z szeroko pojętym sektorem IT – jednym z najważniejszych części Polskiej i globalnej gospodarki – w którym nieustannie rośnie liczba zatrudnionych osób, przybywa coraz więcej inwestycji finansowanych z rodzimego i zagranicznego kapitału, a same zarobki są jednymi z najwyższych w skali całej gospodarki narodowej. W ramach projektu przeanalizowane zostaną doświadczenia pracy informatyków pracujących w Polskich i międzynarodowych centrach świadczących usługi dla biznesu w Polsce.
Główne pytanie badawcze projektu dotyczy tego, jakie znaczenia nadają swojej pracy informatycy w centrach usług dla biznesu w Polsce, biorąc pod uwagę określone warunki cyfrowej transformacji polskiej gospodarki, przemiany w organizacji pracy i metodach zarządzania, oraz doświadczenia biograficzne i wzory karier tej grupy zawodowej? W jaki sposób nadawane są te znaczenia? Czy, przykładowo, największe znaczenie dla informatyków mają wysokie zarobki, czy może stabilne zatrudnienie i możliwość awansu w firmie? Czy być może ważniejsze są nowoczesne technologie wykorzystywane w projektach lub dobra atmosfera panująca w firmie? W planowanym badanie te kwestie będą analizowane na czterech poziomach rzeczywistości społecznej. Po pierwsze, w oparciu o analizę relacji między przydawaniem znaczeń sferze pracy informatyków i innym sferom życia związanym z doświadczeniami biograficznym rozmówców, ich społecznymi tożsamościami, ścieżkami karier oraz stosowanymi przez nich strategiami życiowymi. Po drugie, na podstawie analizy aspektów związanych z organizacją i zarządzaniem pracą na poziomie firmy, na podstawie analizy elementów ideologii managerskich oraz wpływu tych ostatnich na zachowanie informatyków w pracy i poza nią, a także w oparciu o analizę wpływu cyfryzacji pracy na znaczenia tej ostatniej. Po trzecie, w odniesieniu do regulacji prawnych, które tworzą – wraz z normami społecznymi – kontekst instytucjonalny dla rozwoju usług dla biznesu w Polsce, a także w oparciu o analizy ideologii pracy w kontekście polskiego wariantu „kultur kapitalizmu”. Po czwarte, w stosunku do globalnego przepływu kapitału, wiedzy, technologii i siły roboczej w strukturach światowej gospodarki, w oparciu o związek między kulturą organizacyjną (globalnych/lokalnych) firm a procesami globalizacji świata pracy, jak również w związku z outsourcingiem procesów biznesowych z państw rozwiniętych gospodarczo do krajów mniej zaawansowanych pod względem ekonomicznym.
W ramach tak postawionej problematyki, zrealizowane zostaną autorskie badania empiryczne. Po pierwsze, wykorzystane zostaną źródła wtórne, które użyje w trakcie analizy danych zastanych. Po drugie, aby zrekonstruować doświadczenia pracy informatyków i poznać tworzone przez nich znaczenia pracy w centrach usług dla biznesu w Polsce, zrealizowanych zostanie 30 biograficznych wywiadów narracyjnych w trzech miastach: Kraków, Łódź, Warszawa. W celu analizy kwestii związanych z organizacją, zarządzaniem i cyfryzacją pracy w centrach usług dla biznesu w Polsce, przeprowadzonych dodatkowo zostanie 15 wywiadów eksperckich z pracownikami działów zajmujących się rekrutacją informatyków w badanych firmach, pracownikami Wojewódzkich Urzędów Pracy w trzech wymienionych miastach i ich regionach, oraz z osobami ze związków zawodowych działających w Polsce. W ramach badań przeprowadzona zostanie także krytyczna analiza dyskursu dotyczącego wizerunku informatyków tworzonego przez pracodawców branży usług dla biznesu. Tak rozumiana analiza będzie miała na celu rekonstrukcję elementów ideologii pracy w tej branży. Ostatnim elementem badania będzie stworzenie studium przypadku wybranych 6 firm (3 z polskim i 3 z zagranicznym kapitałem) w celu zrekonstruowania kategorii doświadczenia pracy w centrach usług dla biznesu w „naturalnych” społecznych warunkach.
Pochodzenie danych
Wywiady są realizowane zarówno w formacie online, jak i „offline”, tj. w trakcie spotkań na żywo z rozmówcami, zatem dane (transkrypcje wywiadów) pochodzą z nagrań audio (dyktafon) lub audio-wideo (aplikacje VoIP takie jak MS Teams i Zoom). Format danych audio i audio-wideo to: MP3 i MP4. Podsumowania analityczne zostały sporządzone przez kierownika projektu i wykonawczynię na podstawie sporządzonych notatek, nagrań i zgromadzonych transkrypcji.
Metodologia
W ramach zbierania danych wykorzystujemy metodę autobiograficznego wywiadu narracyjnego. Pozwala one na zebranie biografii, a następnie – w trakcie analizy – ułatwia rekonstrukcję doświadczeń biograficznych narratorów składających się m. in. na doświadczenie pracy w firmach. W tego typu wywiadach nacisk położony jest na kontekst doświadczeń biograficznych oraz ich znaczeń wywieranych na poszczególne obszary życia danego rozmówcy. Wykorzystując omawianą metodą, inspirujemy się metodologią zbierania, analizy i transkrypcji wywiadów opracowaną przez szkołę Fritza Schütze (Schütze 1983; Kaźmierska 1997). Wywiad składa z trzech głównych etapów: część pierwsza dotyczy narracji rozmówcy/rozmówczyni o jego/jej biografii, drugi etap obejmuje serię pytań o sprawy, osoby, wydarzenia pominięte/przesłonięte lub celowo "wycięte" w biografii rozmówcy, w trzeciej fazie znajdują się pytania teoretyczne dotyczące kwestii doświadczenia pracy w firmie, czyli kwestii organizacyjnych i menedżerskich, strukturalnego i kulturowego kontekstu pracy. Wykorzystywana metoda umożliwia dostęp do (biograficznych) doświadczeń związanych z pracą i sposobów ich kształtowania w relacji do subiektywnych znaczeń, dzięki czemu możliwa jest empiryczna rekonstrukcja obiektywnej kategorii doświadczenia pracy w polskich i zagranicznych firmach świadczących outsourcing usług dla biznesu. Dodatkowo, metoda ta pozwala uchwycić złożone relacje pomiędzy intersubiektywnymi znaczeniami przypisywanymi doświadczeniom (biograficznym), a także powiązania pomiędzy kontekstem kulturowym, ekonomicznym i strukturalnym, w którym te pierwsze są kształtowane.
W prowadzonych przez nas badaniach korzystamy również z techniki wywiadu eksperckiego z różnymi kategoriami respondentów (pracownicy działów HR badanych przez nas firm, przedstawiciele związków zawodowych oraz przedstawiciele władz samorządowych [eksperci rynku pracy]), które pozwolą nam w interpretacji kategorii związanych ze strukturą zatrudnienia w badanych przedsiębiorstwach, strukturą: wieku, płci, wykształcenia, wynagrodzenia, układów zbiorowych pracy, form reprezentacji interesów pracowniczych; relacji z kadrą kierowniczą i przedstawicielami biznesu; relacji ze współpracownikami, klientami, firmami konkurencyjnymi, zarządem i innymi oddziałami firmy (w przypadku przedsiębiorstw międzynarodowych i regionalnych).
Autorstwo
Wywiady są realizowane przez kierownika projektu – mgra Szymona Pilcha – oraz wykonawcę – mgr Małgorzatę Felińską (w okresie czerwiec-grudzień 2022). Scenariusz biograficznego wywiadu narracyjnego jest autorstwa kierownika projektu. Wzór podsumowania analitycznego przypadków jest autorstwa członków zespołów naukowych projektów finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki i Deutsche Forschungsgemeinschaft: PREWORK (UMO-2014/15/G/HS4/04476, DFG: TR1378/1) i NCN COV-WORK (UMO-2020/37/B/HS6/00479). Kierownik projektu jest stypendystą-doktorantem w tym ostatnim. Instrukcje dla osoby przeprowadzającej wywiad w scenariuszu zostały stworzone na podstawie wzorów z projektów finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki i Deutsche Forschungsgemeinschaft: PREWORK (UMO-2014/15/G/HS4/04476, DFG: TR1378/1) i NCN COV-WORK (UMO-2020/37/B/HS6/00479), a także dodatku metodologicznego znajdującego się w książce Coping With Social Change: Life Strategies of Workers in Poland's New Capitalism (Mrozowicki, 2011).
Zakres czasowy prowadzonych badań 
30. 05. – 2022 – nadal